Нүр цес неех

ТууҗЯсвр

Кезәнәс авн Элст-сала хальмгудын нүүдлин бүүрин орм бәәсмн. 1853 җилд Государственн зөөрин министерствин закврар эн салад модд суулһгдсн бәәсмн. Суулһсн модд йир сәәнәр урһв. Тиигәд Элстин ө-шуһу модна плантац бүрдәсмн (өдгә «Иньгллт» гидг парк).

Элст эврәннь тууҗан 1865-гч җиләс авн эклнә. XIX зуна өрәлд әрәсән правительствин закврар хальмг теегиг керчсн халлһин амар бүүрлсн селәд тогтана. Теднә дунд - Элст. Нүүдгән хаяд, хальмгуд эн күүтрт бәәдг болх гиҗ санҗасмн. Зуг хальмгуд дундас тиим улс тоота һарв. 1865-гч җилд Элст салад Воронеж губерняс орс Кийков ирҗ бәәршлсмн. Эднә дару кесг орс өрк-бүл нааран нүүҗ ирлә. Элст гидг хотн тогтагдсмн. Селән дарунь өсәд, өргҗәд, волостин цутхлнд хүврв[2].

XX зуна түрүн җилмүдт Элст Манцин улсин ставк болҗ. Энд улсин залвр, мөрдин хаша, хасгудын казарм, малын хот хадһлдг хашас тосхгдв[3].

1918-гч җилин хаврар Хальмг теегт советин йосн тогтсмн. 1920-гч җилд Хальмг автоном область тогтав. Зуг заллтын эрктн Әәдрхнд үлдҗ. Эн учрар шин хотл балһсна орм хәәх комиссь бүрдәгдсмн. Комиссин шиидврәр шин балһсн Элст селәнә ормд бурдәгдсмн. 1927-ч җиләс авн Элст - Хальмг Таңһчин хотл балһсн. 1931 – 1935 җилмүдт балһсн экләд тосхгдна. Телеграф болн телефонн линийс босхгдад, гермүд, школ, заводмуд тосхгдад, балһсна җирһл җил ирвәс дүркләд, өргҗәд, делгрәд йовна. Тосхгдҗах Элст балһснд административн цутхлң болсн деерән таңһчин сойлын цутхлңд хүврнә. Энд техникум секгднә, областин музей экләд көдлнә, хальмг келәр газет, дегтрмүд барлгдна. 1936 җилд Хальмг драматическ театр секгдв, 1937 җилд болхла – улсин хор болн келн-улсин зевсгүдин оркестр бүрднә[4].

Зуг 1941 җилд һалзу фашистнр мана орн-нутгур дәврәд, төвкнүн җирһлиг эвдв. 1942-гч җилд фашистнр Элстиг күчәр эзлҗ. Элстин дорд ар үзгт (Һашун сала) кесг зун хальмгуд, орсмуд болн евреймуд фашистнр хаҗ алв. Ода тер ормд дүңгәсн ик обелиск (бумбулв) бәәнә. 1942 җилин бар (декабрь) сарин 31-д Элстиг 28-ч Әәрмин цергчнр хортнас сулдхсмн.


Балһсн фашистнрас сулдад, җирһл невчк төвкнсн болҗахла, һашута цааҗлһнла хальмг улс харһад, киитн Сиврүр туугдв. Хотл балһсн өнчрәд үлдв. Элст гиҗ нерәдгдгән уурад, Степной гиҗ нерәдгдәд, Ставропольск крайин ханьд орулгдсн болдг. Зуг [[19 җилин январин 9-д Хальмг Таңһч шинәс тогтад, таңһчин цутхлң шинәс Элст гидг нерән авсмн. 1967 җилд Дивное-Элст хаалһар түрүн поезд йовв[5]. 1970-80-гч җилмүдт Аһш, Әәдрх балһснур шин асфальтар кегдсн хаалһс секгдв.

 
Сити-Чесс

Өдгә цагла Элст – йир сәәхн, өргн һо уульнцта, хун цаһан өндр гермүдтә балһсн. 1998-гч җил Элстд 33-гч Шатрин Олимпиад давв. Олимпиадын учрар Элстин дорд өмн үзгт Сити-Чесс гидг шин микрорайон тогтсмн. Бар сарин 2005-гч җилд Бурхн Багшин алтн сүм Европин дегд ик хурл секгдв.

Олн-әмтнЯсвр

Олн-әмтнә тооһин хүврлһн (1933 - 2010 җилмүд): [6][7][8][9][10][11]:

 


Элстан өврҗтә тоотЯсвр

Элстд өврҗтә тоот олн. Сити-чесс, Сәкүсн сүм, Хальмг государственн университет болн нань чигн юм хәләҗ чадҗанат. Элстин цутхднд Ленинә нертә талвң бәәнә, тавлң деер пагода дүңгәнә. Өөрнь Цаган гер зогсчана. Эн тосхлт хаҗуд Будда Багшин бумблв бәәнә. Байсрлснчнр цагтан, зовлңг үзсн цагтан әмтн ирәд бурхндан мөргнә. Эн бумб ноһан урһмл модн заагт зогсҗана. Хол биш серүн фонтан асхрна. Зуна халун цагт энүнә өөр дала әмтн ирәд амрна. Энүнд зурганчн цокулх арһ бәәнә. Бичкдүд нааран ирҗ наадһа машидәр гүүлгнә. Нәәмдгч микрорайона захд ик өндр толһа деер бас нег бумблв бәәнә. Энүг ачта скульптор Эрнст Неизвестный Сиврүр туугдсн хальмгудт нерәдв. Элст декәдчн олн зүсн бумблвсар байн. Теднь: О.И.Городовиковин, Ээлән Овлан, Хоңгрин Элстин уульнцар йовсн цагт күүнә нүдн байрлна.Төгәлнд ке-сәәхн модд сарслдад зогсна, олн зүсн цецгүд каңкнна. Асхднь болхла, балһсн олн зүсн өңгтә герләр герлтнә.

Театрмуд, музеймуд, кинотеатрмудЯсвр

Элстд бәәдг улс өдр болһн кинотеатрмуд одна. Эднә нерднь: "Родина" ("Төрскн"),"Октябрь" ("Хулһна сар"). Кесг театрмуд бәәнә: Басңга Баатрин нертә драмтеатр, орс театр, "Җаңһр" театр. "Родина" ("Төрскн") кинотеатрин өөр Амр-Санана нертә дегтрин саң бәәнә.

Сурһулин заведеньсЯсвр

 
Хальмг шаңһа университетин 1-гч корпус

Элстд кесг сурһулин заведеньс бәәнә. Теднь: Хальмг шаңһа университет, автомобилин-хаалһна техникум, эмчин болн хот кеһәчин колледжмуд, белг-эрдмтә училищ, гуманитарн, коммерческ болн техническ лицеимуд, 3-ч профессиональн училищмуд, дунд сурһулин школмуд болн бичдүдин садмуд бәәнә

Әмт зөөдг көлгнЯсвр

Элстд олн-әмтиг микроавтобусмуд зөөҗ һарһна. Билетин үннь - 10 арслң. Муниципальн кү зөөдг көлгн Элстд йовдго.

Элст балһсна хаалһин зурас
Дуһар Хаалһин зура
1 8-гч микрорайон — Барун электричеств һарһдг станц
2 ЖДВ — Демьяновская гидг уульнц
5 6-гч микрорайон — 1-гч микрорайон - Теңгрин Уйдл ууульнц
6 8-гч микроррайон — Төмр хаалһин вокзал
7 Теңгрин Уйдл ууульнц — Сити-Чесс
9 1-гч микрорайон — Төмр хаалһин вокзал
10 Төмр хаалһин вокзал — Аршаня уульнц
11 Төмр хаалһин вокзал — Теңгрин Уйдл ууульнц
12 Оютнрин хотн — 8-гч микрорайон
15 Элст — Аршан гидг селән
17 Өмн узгин район — Төмр хаалһин вокзал
19 Ар-барун үзгин уульнц — 8-гч микрорайон
20 Баһчудын эмнлдг гер — 8-гч микрорайон
21 Төмр хаалһин вокзал — 8-гч микрорайон
23 Кирбазарная гидг уульнц — 8-гч микрорайон
25 Төмр хаалһин вокзал — 6-гч микрорайон
26 6-гч микрорайон — Поле Чудес
27 6-гч микрорайон — Өмн үзгин район
40 Төмр хаалһин вокзал — Ар хотн
 
Элстин уульнц

Шаҗна тосхлтЯсвр

Сәкүсн-СүмЯсвр

Бурхн Багшин алтн СүмЯсвр

ЗаалтЯсвр

  1. Численность населения России, субъектов Российской Федерации в составе федеральных округов, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов – районных центров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более человек
  2. http://lib.znate.ru/docs/index-249827.html?page=2
  3. http://lib.znate.ru/docs/index-249827.html?page=2
  4. http://lib.znate.ru/docs/index-249827.html?page=2
  5. http://lib.znate.ru/docs/index-249827.html?page=2
  6. 2. Преобразование Калмыцкой автономной области в республику. Успехи социалистического строительства и формирование калмыцкой социалистической нации « Сайт об Истории Калмыкии
  7. Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей
  8. Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей
  9. Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей
  10. Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей
  11. Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей